Nguyên nhân làm huyết áp tăng vọt. 3 thủ phạm chính mà nhiều người mắc phải

Chế độ ăn uống và lối sống không lành mạnh là nguyên nhân làm tăng huyết áp. Tăng huyết áp là một bệnh lý nguy hiểm, nếu không được kiểm soát tốt có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và tính mạng người bệnh, trong đó có thể kể đến Đột quỵ não và tim mạch. Dưới đây là 3 thủ phạm chính dẫn tới nguyên nhân làm huyết áp tăng vọt.  

I. Natri

“Thủ phạm” chính dẫn tới nguyên nhân làm huyết áp tăng trong muối ăn là natri (Na). Muối ăn có thành phần chính là natri clorua (NaCl). Khi bạn tiêu thụ quá nhiều muối, lượng natri trong máu sẽ tăng cao, dẫn đến một loạt các cơ chế làm tăng huyết áp .

Khi lượng nước tăng lên, thể tích máu sẽ tăng lên, chèn ép các mạch máu trong không gian hạn chế của mạch máu, khiến huyết áp tăng cao. Việc tiêu thụ nhiều muối mỗi ngày làm tăng nguy cơ huyết áp cao và tổn thương thận.

Tiêu thụ nhiều muối là nguy cơ chính dẫn tới huyết áp tăng cao

Cơ chế muối làm tăng huyết áp:

1. Tăng thể tích máu: Khi nồng độ natri trong máu tăng, cơ thể có xu hướng giữ lại nhiều nước hơn để duy trì sự cân bằng điện giải. Lượng nước dư thừa này làm tăng thể tích máu lưu thông trong mạch máu.
2. Tăng áp lực lên thành mạch: Thể tích máu tăng lên sẽ tạo áp lực lớn hơn lên thành mạch máu, giống như việc bơm thêm nước vào một ống dẫn. Điều này khiến tim phải bơm máu mạnh hơn để đưa máu đi khắp cơ thể, dẫn đến tăng huyết áp.
3. Co mạch máu: Natri dư thừa có thể làm tăng trương lực thành mạch, gây co mạch máu. Khi các mạch máu co lại, không gian cho máu lưu thông bị thu hẹp, làm tăng sức cản ngoại vi và do đó làm tăng huyết áp.
4. Ảnh hưởng đến thận: Thận đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh lượng natri và nước trong cơ thể. Khi bạn ăn quá nhiều muối, thận phải làm việc nhiều hơn để lọc và đào thải lượng natri dư thừa. Theo thời gian, điều này có thể gây tổn thương thận và làm suy giảm khả năng điều chỉnh huyết áp của thận.
5. Tăng độ nhạy với các chất gây tăng huyết áp: Muối có thể làm tăng độ nhạy của tim mạch và thận với các chất như adrenalin, một hormone có khả năng làm tăng huyết áp.

Mức tiêu thụ natri khuyến nghị:

Các tổ chức y tế thường khuyến nghị người lớn nên tiêu thụ không quá 2.300 miligam natri mỗi ngày (tương đương khoảng 1 muỗng cà phê muối ăn). Đối với những người đã bị huyết áp cao, bệnh tim hoặc bệnh thận, lượng natri khuyến nghị thường thấp hơn, khoảng 1.500 miligam mỗi ngày.

Lời khuyên để giảm lượng natri:

• Hạn chế sử dụng muối ăn: Tránh thêm muối khi nấu ăn và trên bàn ăn.
• Đọc kỹ nhãn thực phẩm: Chọn các sản phẩm có hàm lượng natri thấp.
• Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn: Thực phẩm chế biến thường chứa nhiều natri ẩn.
• Tăng cường sử dụng gia vị tự nhiên: Sử dụng các loại thảo mộc, gia vị, tỏi, hành, chanh… để tăng hương vị cho món ăn thay vì muối.
• Nấu ăn tại nhà: Tự nấu ăn giúp bạn kiểm soát được lượng natri trong bữa ăn.
• Ăn nhiều rau xanh và trái cây: Chúng thường có hàm lượng natri thấp tự nhiên.

II. Nguyên nhân làm huyết áp tăng tiếp theo là “ Chất béo”

Lượng calo nạp vào ảnh hưởng đến trọng lượng cơ thể. Lượng calo dư thừa dẫn đến tích tụ chất béo, gây ảnh hưởng đến mạch máu và có thể dẫn đến tắc nghẽn động mạch. Huyết áp cao khiến máu lưu thông qua động mạch với áp suất cao, gây tổn thương mô và thành mạch.

Béo phì dẫn tới nguy cơ cao mắc các bệnh mãn tính như tiểu đường, bệnh tim mạch, huyết áp cao, đột quỵ và ung thư

Cơ chế chất béo ảnh hưởng đến huyết áp:

• Tăng cholesterol xấu (LDL): Chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa có thể làm tăng LDL, dẫn đến tích tụ mảng bám trong động mạch, gây xơ vữa động mạch và tăng huyết áp.
• Giảm độ đàn hồi của mạch máu: Xơ vữa động mạch làm cho mạch máu kém đàn hồi, khiến tim phải bơm máu mạnh hơn, dẫn đến tăng huyết áp.
• Tăng cân và béo phì: Chế độ ăn nhiều chất béo (đặc biệt là chất béo xấu) có thể dẫn đến tăng cân và béo phì. Béo phì có liên quan chặt chẽ đến tăng huyết áp do làm tăng áp lực lên tim và mạch máu, kích thích hệ thần kinh giao cảm và hệ renin-angiotensin-aldosterone (RAAS), gây co mạch và tăng huyết áp.

Các loại chất béo có hại cho huyết áp:

• Chất béo bão hòa: Thường có trong mỡ động vật, thịt đỏ, các sản phẩm từ sữa nguyên kem và một số loại dầu thực vật (như dầu dừa và dầu cọ). Tiêu thụ nhiều chất béo bão hòa có thể làm tăng cholesterol xấu (LDL) trong máu, dẫn đến xơ vữa động mạch, làm hẹp và cứng động mạch, gây tăng huyết áp.
• Chất béo chuyển hóa (trans fat): Thường có trong thực phẩm chế biến sẵn, đồ chiên rán và một số loại bánh nướng. Chất béo chuyển hóa làm tăng cholesterol xấu (LDL) và giảm cholesterol tốt (HDL), làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch và tăng huyết áp.

Các loại chất béo có lợi cho huyết áp (nếu tiêu thụ ở mức độ vừa phải):

• Chất béo không bão hòa đơn: Có nhiều trong dầu ô liu, dầu bơ, các loại hạt (hạnh nhân, óc chó, hạt điều) và quả bơ. Chúng có thể giúp giảm cholesterol xấu và tăng cholesterol tốt, có lợi cho tim mạch và huyết áp.
• Chất béo không bão hòa đa: Bao gồm omega-3 và omega-6.
  • Omega-3: Có nhiều trong cá béo (cá hồi, cá thu, cá trích), hạt lanh và quả óc chó. Omega-3 có tác dụng chống viêm, giảm triglyceride, và có thể giúp hạ huyết áp nhẹ.
  • Omega-6: Có nhiều trong dầu thực vật (dầu hướng dương, dầu đậu nành, dầu bắp). Mặc dù cần thiết cho cơ thể, việc tiêu thụ quá nhiều omega-6 so với omega-3 có thể gây viêm.

III. Các chất kích thích thần kinh

Cơ chế chung mà các chất kích thích này làm tăng huyết áp thường liên quan đến việc kích thích hệ thần kinh giao cảm, dẫn đến tăng giải phóng các hormone như adrenaline và noradrenaline. Các hormone này gây ra một số tác động, bao gồm tăng nhịp tim, tăng lực co bóp của tim và co mạch máu, tất cả đều góp phần làm tăng huyết áp.

Các chất kích thích thần kinh có thể làm tăng huyết áp bao gồm:

• Caffeine: Caffeine là một chất kích thích phổ biến có trong cà phê, trà, nước tăng lực và một số loại thuốc. Nó có thể gây tăng huyết áp tạm thời, đặc biệt ở những người không thường xuyên tiêu thụ caffeine.
• Nicotine: Nicotine là một chất kích thích có trong thuốc lá và các sản phẩm thuốc lá điện tử. Nó làm tăng nhịp tim, co mạch máu và có thể dẫn đến tăng huyết áp. Huyết áp có thể tăng nhanh chóng sau khi hút thuốc hoặc sử dụng các sản phẩm chứa nicotine.
• Amphetamine và các chất kích thích tương tự: Các chất này, bao gồm cả thuốc điều trị ADHD như Adderall và Ritalin, có thể làm tăng huyết áp và nhịp tim.
• Cocaine: Cocaine là một chất kích thích mạnh có thể gây ra sự tăng huyết áp đột ngột và nguy hiểm, cũng như các vấn đề tim mạch nghiêm trọng khác.
• Methamphetamine: Tương tự như cocaine và amphetamine, methamphetamine là một chất kích thích mạnh có thể gây tăng huyết áp đáng kể và các biến chứng tim mạch.