Tầm soát đột quỵ: Phát hiện và ngăn chặn kịp thời đột quỵ xảy ra ở bệnh nhân 69 tuổi

PHÁT HIỆN KỊP THỜI SẮP BỊ ĐỘT QUỴ TẮC ĐỘNG MẠCH NÃO LỚN

Tiến sĩ Bác sĩ Nguyễn Duy Hải, TS.BS. Nguyễn Văn Tuyến

Tầm soát đột quỵ cho bệnh nhân nam 69 tuổi, trú quán: Thanh Hà – Thanh Liêm – Hà Nam. Người bệnh có tiền sử hay uống rượu, nghiện thuốc lào nhiều năm, tăng huyết áp độ 3 cách đây 6 năm; bị đột quỵ não lần đầu năm 2018, điều trị phục hồi gần hoàn toàn, để lại di chứng liệt nhẹ nửa người trái, tự sinh hoạt và chăm sóc bản thân được.

1.Biểu hiện lâm sàng trên bệnh nhân trước khi được tầm soát đột quỵ.

Trước khi xảy ra đột quỵ, bệnh nhân không kiểm tra huyết áp nên không rõ mình bị tăng huyết áp. Sau đột quỵ năm 2018, theo dõi thấy huyết áp thường xuyên tăng cao, mức từ 160-190 mmHg/110 mmHg.

Bệnh nhân được bác sĩ kê đơn thuốc kiểm soát huyết áp tích cực, hạ mỡ máu và các thuốc dự phòng xơ vữa động mạch. Tuy nhiên, bệnh nhân chấp hành uống thuốc huyết áp và theo dõi không thường xuyên, HA được kiểm soát chưa tốt.

Cách đây khoảng 7-8 tháng, gia đình phát hiện người bệnh thỉnh thoảng nhầm lẫn, trí nhớ dần suy giảm, tính nết thay đổi. Khoảng 1 tháng nay bệnh nặng lên rõ hơn, nhầm lẫn tờ tiền 20 nghìn với 200 nghìn, gia đình mới khuyên bệnh nhân đi khám và kiểm tra nguy cơ đột quỵ não.

Khám lâm sàng thấy tri giác bệnh nhân tỉnh, liệt nhẹ 1/2 người trái, nói hơi khó, vẫn nghe hiểu được lời bệnh nhân nói, tự đi lại chăm sóc bản thân được. Theo dõi huyết áp và chấp hành uống thuốc không nghiêm, HA đo 190/120mmHg, vẫn hút thuốc lào. Lượng giá lâm sàng đánh giá sa sút trí tuệ theo thang điểm MoCA, bệnh nhân có sa sút trí tuệ mức độ vừa, điểm MoCA 18/30 điểm.

Đột quỵ não cũ và thoái hóa não nặng

Các xét nghiệm chuyên sâu đánh giá nguy cơ đột quỵ cho thấy. Siêu âm động mạch cảnh có xơ vữa động mạch cảnh trong hai bên, chưa gây cản trở dòng chảy. Xét nghiệm sinh hóa có các chỉ số mỡ máu đều cao (Cholesterol 6,55mmol/l; LDL-cho 4,06mmol/l; Triglycerid 2,6mmol/l) , acid Uric tăng cao (540mmol/l), Glucose bình thường.

Xét nghiệm sinh hóa máu

Kết quả chụp cộng hưởng từ hệ động mạch cảnh, mạch não cho thấy: nhu mô não có đột quỵ nhồi máu cũ vùng cầu não, nhân xám bên trái dạng ổ khuyết, bệnh não chất trắng mức nặng cả 2 bán cầu đại não, teo não; xơ vữa động mạch cảnh trong 2 bên, chưa gây ảnh hưởng dòng chảy; xơ vữa nặng động mạch não giữa trái đoạn M1, gây gián đoạn dòng chảy trên phim MRA, hẹp trên 90% lòng động mạch não giữa (thực ra là vẫn còn dòng chảy của động mạch nhưng rất nhỏ, hình ảnh phim MRA 1.5 không thấy được dòng chảy). 

Xơ vữa động mạch cảnh trong (2)

Xơ vữa động mạch cảnh trong trái mức nặng

Như vậy về lâm sàng bệnh nhân có sa sút trí tuệ sau đột quỵ do căn nguyên mạch máu não, hình ảnh MRA sọ não có bệnh não chất trắng mức nặng (thoái hóa não), teo não lan tỏa, xơ vữa nhiều động mạch não, hẹp >90% động mạch não giữa trái nhánh M1.

Người bệnh này nguy cơ đột quỵ huyết khối động mạch não giữa trái rất gần, nếu tắc động mạch này hậu quả sẽ khó lường, có thể tử vong do tắc động mạch lớn, hoặc để lại di chứng liệt nửa người nặng và rối loại nhiều chức năng não khác.

2. Chuyên gia tư vấn gì sau quá trình tẩm soát đột quỵ ? 

Trung tâm đột quỵ não, do Tiến sĩ Bác sĩ Nguyễn Văn Tuấn, có nhiều kinh nghiệm về tư vấn dự báo và dự phòng về đột quỵ, đã đưa ra tư vấn rất chuyên sâu với con gái bệnh nhân và bệnh nhân. 

Thứ nhất: Bệnh nhân này nguy cơ đột quỵ não rất cao, bất kể khi nào, vì vậy khi người nhà phát hiện bệnh nhân bị liệt nửa người, nói khó, rối loạn nhận thức xảy ra đột ngột thì phải đưa ngay đến bệnh viện chuyên sâu đột quỵ gần nhất (trước 3 giờ sau khi khởi phát bệnh).

Thứ 2: Bỏ thuốc lào, bỏ rượu; ăn nhạt, ăn chế độ giảm mỡ máu và giảm đạm và tập thể dục thường xuyên

Thứ 3: Bệnh nhân này sa sút trí tuệ ngày càng nặng dần, kết hợp xơ vữa động mạch não nặng, nên phải kiểm soát tích cực việc tuân thủ dùng thuốc. Kiểm soát mức huyết áp đạt 130-150 mmHg/80 mmHg, hạ mỡ máu tích cực, chống kết tập tiểu cầu (Aspirin), chống xơ vữa động mạch và mở dần lòng động mạch bằng Homo BQ.

Homo BQ tác dụng chống xơ vữa động mạch và điều hòa huyết áp

Huyết áp phải được theo dõi hàng ngày, sau 2 tháng kiểm tra lại mỡ máu, sau 6 tháng siêu âm lại động mạch cảnh, sau 8-12 tháng chụp khảo sát lại hệ động mạch não. Chỉ khi kiểm soát tích cực bằng tổng thể các biện pháp, đó là dùng thuốc theo đơn bác sĩ và điều chỉnh lối sống thì mới giảm nguy cơ bị đột quỵ và sa sút trí tuệ. Đây là giá trị rất lớn và nhân văn của chương trình dự báo- dự phòng đột quỵ não./.