Động mạch thân nền là gì? 7 dấu hiệu cảnh báo tắc hẹp không nên bỏ qua

Động mạch thân nền là một trong những mạch máu quan trọng nhất của hệ tuần hoàn não. Đây là động mạch được hình thành từ sự hợp nhất của hai động mạch đốt sống và có nhiệm vụ cung cấp máu cho thân não, tiểu não, não giữa và nhiều trung tâm điều khiển sự sống.

Khi xảy ra hẹp động mạch thân nền hoặc tắc động mạch thân nền, lượng máu nuôi não giảm đáng kể, làm tăng nguy cơ thiếu máu não, đột quỵ thân não, liệt tứ chi, hôn mê và thậm chí tử vong. Chính vì vậy, việc hiểu rõ về động mạch thân nền giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường và chủ động phòng ngừa đột quỵ.

1. Động mạch thân nền là gì?

Động mạch thân nền (Basilar Artery) là động mạch nằm ở nền sọ, được tạo thành từ sự hợp nhất của hai động mạch đốt sống phải và trái.

Sau khi hình thành, động mạch thân nền chạy dọc theo mặt trước cầu não rồi chia thành hai động mạch não sau để cung cấp máu cho vùng não phía sau.

Đây là thành phần quan trọng của hệ động mạch sống – nền, một hệ thống chịu trách nhiệm nuôi dưỡng nhiều cấu trúc thần kinh quan trọng liên quan trực tiếp đến sự sống.

2. Vị trí và cấu tạo của động mạch thân nền

2.1 Động mạch thân nền nằm ở đâu?

Động mạch thân nền nằm ở mặt bụng của cầu não, phía trước thân não.

Đây là vị trí trung tâm của hệ tuần hoàn não sau, giúp vận chuyển máu từ động mạch đốt sống đến các vùng não quan trọng.

2.2 Các nhánh chính của động mạch thân nền

Trong quá trình di chuyển, động mạch thân nền phân chia thành nhiều nhánh nhỏ gồm:

• Động mạch tiểu não trước dưới (AICA)
• Động mạch tiểu não trên (SCA)
• Các nhánh xuyên nuôi thân não
• Hai động mạch não sau (PCA)

Những nhánh này tạo thành mạng lưới cấp máu cho thân não, tiểu não và thùy chẩm.

3. Vai trò của động mạch thân nền đối với não bộ

3.1 Cung cấp máu cho thân não

Thân não là trung tâm điều khiển:

• Hô hấp
• Nhịp tim
• Huyết áp
• Ý thức
• Nuốt
• Vận động

Mọi tổn thương tại động mạch thân nền đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến các chức năng sống còn này.

3.2 Nuôi dưỡng tiểu não

Tiểu não đóng vai trò:

• Điều phối vận động
• Giữ thăng bằng
• Kiểm soát tư thế

Khi lưu lượng máu qua động mạch thân nền giảm, người bệnh thường xuất hiện chóng mặt, mất thăng bằng hoặc đi đứng loạng choạng.

3.3 Cấp máu cho vùng não sau

Thông qua động mạch não sau, động mạch thân nền còn tham gia nuôi dưỡng:

• Thùy chẩm
• Một phần thùy thái dương

Đây là những khu vực liên quan đến thị giác và nhận thức.

4. Nguyên nhân gây hẹp động mạch thân nền

4.1 Xơ vữa động mạch

Xơ vữa động mạch là nguyên nhân hàng đầu gây hẹp động mạch thân nền.

Các mảng cholesterol tích tụ lâu ngày trong lòng mạch làm giảm lưu lượng máu lên não.

4.2 Tăng huyết áp

Huyết áp cao kéo dài làm tổn thương thành mạch và thúc đẩy quá trình hình thành mảng xơ vữa.

4.3 Đái tháo đường

Lượng đường trong máu tăng cao gây tổn thương lớp nội mạc mạch máu, làm tăng nguy cơ hẹp động mạch thân nền.

4.4 Rối loạn mỡ máu

Cholesterol LDL tăng cao là yếu tố nguy cơ quan trọng dẫn đến xơ vữa động mạch não.

4.5 Hút thuốc lá

Các chất độc trong thuốc lá làm tăng viêm mạch máu và thúc đẩy quá trình xơ vữa.

4.6 Tuổi cao

Nguy cơ hẹp động mạch thân nền tăng dần theo tuổi do quá trình lão hóa tự nhiên của hệ mạch máu.

5. 7 dấu hiệu cảnh báo hẹp động mạch thân nền

5.1 Chóng mặt kéo dài

Đây là triệu chứng phổ biến nhất.

Người bệnh có thể cảm thấy quay cuồng, choáng váng hoặc mất thăng bằng.

5.2 Đi đứng loạng choạng

Thiếu máu nuôi tiểu não khiến người bệnh đi không vững, dễ ngã.

5.3 Nhìn đôi

Người bệnh nhìn một vật thành hai hình ảnh do ảnh hưởng đến các dây thần kinh vận nhãn.

5.4 Nói khó hoặc nói ngọng

Thiếu máu vùng thân não có thể làm rối loạn chức năng phát âm.

5.5 Nuốt khó

Người bệnh thường bị sặc khi ăn uống.

5.6 Tê yếu tay chân

Có thể xuất hiện yếu nửa người hoặc yếu cả hai bên cơ thể.

5.7 Cơn thiếu máu não thoáng qua

Các triệu chứng xuất hiện trong vài phút rồi tự hết nhưng là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ rất cao.

6. Tắc động mạch thân nền nguy hiểm như thế nào?

Tắc động mạch thân nền được xem là một trong những dạng đột quỵ nguy hiểm nhất trong chuyên ngành thần kinh. Khác với nhiều trường hợp đột quỵ khác chỉ ảnh hưởng đến một phần chức năng của cơ thể, tắc động mạch thân nền có thể tác động trực tiếp đến các trung tâm điều khiển sự sống nằm trong thân não.

Xơ vữa động mạch thân nền, gây thiểu năng tuần hoàn não sau

6.1 Gây đột quỵ thân não

Khi động mạch thân nền bị tắc, máu không thể đến nuôi dưỡng thân não. Hậu quả là các tế bào thần kinh nhanh chóng bị tổn thương và chết đi chỉ sau vài phút.

Người bệnh có thể xuất hiện:

• Liệt nửa người hoặc liệt tứ chi.
• Rối loạn ý thức.
• Mất khả năng giao tiếp.
• Suy giảm chức năng hô hấp.

6.2 Gây hội chứng Locked-in Syndrome

Đây là một biến chứng cực kỳ nghiêm trọng.

Người bệnh vẫn tỉnh táo, nghe và hiểu được mọi thứ xung quanh nhưng không thể cử động tay chân hoặc nói chuyện.

Trong nhiều trường hợp, bệnh nhân chỉ còn khả năng cử động mắt.

6.3 Hôn mê sâu

Nếu vùng thân não tổn thương nghiêm trọng, người bệnh có thể rơi vào trạng thái hôn mê kéo dài.

6.4 Tăng nguy cơ tử vong

Tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân tắc động mạch thân nền thường cao hơn nhiều so với các dạng đột quỵ thông thường nếu không được tái thông mạch máu kịp thời.

7. Những ai có nguy cơ cao bị hẹp động mạch thân nền?

Không phải ai cũng có nguy cơ giống nhau. Một số nhóm đối tượng có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn đáng kể.

7.1 Người bị tăng huyết áp

Tăng huyết áp kéo dài là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây xơ vữa và hẹp động mạch thân nền.

7.2 Người mắc đái tháo đường

Đường huyết tăng cao lâu ngày làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu.

7.3 Người có rối loạn mỡ máu

Cholesterol LDL tăng cao làm thúc đẩy quá trình hình thành mảng xơ vữa.

7.4 Người hút thuốc lá

Khói thuốc chứa hàng nghìn hóa chất độc hại gây tổn thương hệ mạch máu não.

7.5 Người thừa cân, béo phì

Béo phì thường đi kèm với tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và đái tháo đường.

7.6 Người trên 50 tuổi

Tuổi càng cao, nguy cơ xơ vữa động mạch càng lớn.

8. Chẩn đoán hẹp động mạch thân nền bằng phương pháp nào?

Việc phát hiện sớm hẹp động mạch thân nền giúp giảm đáng kể nguy cơ đột quỵ.

8.1 Siêu âm Doppler động mạch đốt sống

Phương pháp này giúp đánh giá lưu lượng máu qua hệ động mạch sống – nền.

8.2 Chụp MRI mạch máu não

MRI mạch máu não là một trong những kỹ thuật hiện đại giúp khảo sát:

• Hẹp động mạch thân nền.
• Tắc động mạch thân nền.
• Dị dạng mạch máu não.
• Thiếu máu não mạn tính.

Ưu điểm của MRI là không sử dụng tia X và cho hình ảnh rõ nét về hệ thống mạch máu não.

8.3 Chụp CT mạch máu não (CTA)

CTA giúp đánh giá nhanh tình trạng hẹp hoặc tắc động mạch não.

8.4 Chụp mạch máu số hóa xóa nền (DSA)

DSA được xem là tiêu chuẩn vàng trong khảo sát bệnh lý mạch máu não.

9. Điều trị hẹp động mạch thân nền như thế nào?

Tùy thuộc vào mức độ hẹp và tình trạng lâm sàng, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

9.1 Điều trị nội khoa

Người bệnh có thể được chỉ định:

• Thuốc chống kết tập tiểu cầu.
• Thuốc hạ mỡ máu nhóm statin.
• Thuốc kiểm soát huyết áp.
• Thuốc kiểm soát đường huyết.

Mục tiêu là ngăn chặn tiến triển xơ vữa và giảm nguy cơ đột quỵ.

HOMO BQ – Hỗ trợ sức khỏe tim mạch và não bộ. Hỗ trợ ngăn chặn tiến trình xơ vữa, bảo vệ sự trơn nhẵn của nội mạc động mạch.

9.2 Can thiệp nội mạch

Đối với trường hợp hẹp nặng, bác sĩ có thể cân nhắc:

• Nong mạch.
• Đặt stent động mạch.

Phương pháp này giúp cải thiện lưu lượng máu lên não.

9.3 Điều trị đột quỵ cấp

Nếu bệnh nhân bị tắc động mạch thân nền cấp tính, cần được cấp cứu càng sớm càng tốt.

Các phương pháp hiện nay bao gồm:

• Tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch.
• Lấy huyết khối cơ học.

Thời gian điều trị càng sớm thì cơ hội phục hồi càng cao.

10. Cách phòng ngừa hẹp động mạch thân nền và đột quỵ

Phòng bệnh luôn hiệu quả hơn điều trị.

10.1 Kiểm soát huyết áp

Duy trì huyết áp ổn định giúp giảm nguy cơ tổn thương mạch máu não.

10.2 Kiểm soát đường huyết

Người mắc đái tháo đường cần tuân thủ điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ.

10.3 Kiểm soát cholesterol

Giảm cholesterol LDL giúp hạn chế hình thành mảng xơ vữa.

10.4 Ngừng hút thuốc lá

Bỏ thuốc lá giúp giảm đáng kể nguy cơ đột quỵ.

10.5 Duy trì cân nặng hợp lý

Ăn uống lành mạnh và tập luyện thường xuyên giúp bảo vệ hệ tim mạch.

10.6 Tăng cường vận động

Nên tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần.

10.7 Khám sức khỏe định kỳ

Những người có yếu tố nguy cơ nên khảo sát mạch máu não định kỳ bằng MRI hoặc các phương pháp phù hợp theo chỉ định của bác sĩ.

11. Câu hỏi thường gặp về động mạch thân nền

Hẹp động mạch thân nền có chữa được không?

Có. Nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách, nguy cơ đột quỵ có thể giảm đáng kể.

Tắc động mạch thân nền có nguy hiểm không?

Rất nguy hiểm. Đây là một trong những nguyên nhân gây đột quỵ nặng với tỷ lệ tử vong cao.

MRI có phát hiện được hẹp động mạch thân nền không?

Có. MRI mạch máu não là phương pháp hiệu quả giúp phát hiện sớm hẹp hoặc tắc động mạch thân nền.

chụp MRI giúp phát hiện sớm nguy cơ

Chóng mặt kéo dài có phải do hẹp động mạch thân nền không?

Không phải mọi trường hợp chóng mặt đều liên quan đến động mạch thân nền. Tuy nhiên, nếu chóng mặt kéo dài kèm mất thăng bằng, nhìn đôi hoặc tê yếu tay chân thì cần đi khám sớm.

Kết luận

Động mạch thân nền là mạch máu đặc biệt quan trọng đối với hoạt động của não bộ. Tình trạng hẹp động mạch thân nền hoặc tắc động mạch thân nền có thể dẫn đến thiếu máu não, đột quỵ thân não và nhiều biến chứng nguy hiểm khác. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo, kiểm soát các yếu tố nguy cơ và thực hiện khảo sát mạch máu não định kỳ là giải pháp hiệu quả giúp bảo vệ sức khỏe não bộ và phòng ngừa đột quỵ.

Nếu bạn thuộc nhóm có nguy cơ cao như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu hoặc thường xuyên xuất hiện các triệu chứng chóng mặt, mất thăng bằng, hãy chủ động thăm khám để được đánh giá tình trạng động mạch thân nền và có biện pháp can thiệp kịp thời.